Po wojnie władzę w Sączu objęły rady narodowe, a miasto powoli liczyło straty i wracało do codzienności. Okolica nie była spokojna: w 1947 roku akcja „Wisła” objęła Łemków z południowo-wschodniej części powiatu. Miejscowi miłośnicy przeszłości nie czekali jednak na lepsze czasy. W 1948 roku zatwierdzono statut Towarzystwa Miłośników Starego Sącza, założonego przez Wiktora Bazielicha, Antoniego Królika, Józefa Paszkiewicza i Romana Cesarczyka. Tego samego roku, 28 sierpnia, powołano liceum ogólnokształcące, do którego zapisało się 199 uczniów.
Kreda, żwir i kocie łby
Gospodarka powojennego Sącza była drobna i rzemieślnicza. W 1949 roku wyremontowano Rynek wybrukowany otoczakami. W 1950 roku w widłach Dunajca i Popradu ruszyła żwirownia, z której żwir jechał na budowę Nowej Huty. W 1954 roku Spółdzielnia Inwalidów „Spójnia” uruchomiła zakład kredy szkolnej. Pracowało w nim do 70 osób, a w latach siedemdziesiątych produkował ponad 700 ton kredy rocznie, więc niejeden uczeń w Polsce pisał na tablicy kawałkiem Starego Sącza. Działała też spółdzielnia garbarska „Poprad”, a pod koniec lat pięćdziesiątych powstała nowa cegielnia. Wokół miasta wciąż królowało rolnictwo, które zajmowało 89,2% powierzchni.
Ktoś jednak zauważył, że największym bogactwem miasta jest ono samo. W połowie lat pięćdziesiątych centrum Starego Sącza objęto ochroną jako rezerwat urbanistyczny. W 1956 roku zbiory szewca Józefa Paszkiewicza trafiły do Domu na Dołkach jako Izba Regionalna. Od 1976 roku działa tam Muzeum Regionalne im. Seweryna Udzieli. W sierpniu 1957 roku miasto hucznie obchodziło 700-lecie, a na tę okazję Marcin Szeligiewicz skomponował hejnał.
Lata sześćdziesiąte i siedemdziesiąte przyniosły wodociąg (1955, zmodernizowany w 1974 roku), targowicę na Wielkim Wygonie (1961), osiedle Tysiąclecia z jedenastoma blokami (1961–1965) i nowy most na Popradzie. 1 września 1964 roku otwarto nowy budynek liceum przy ul. Partyzantów, w 1974 roku bibliotekę, a od 1977 roku budowano osiedle Słoneczne. Po reformie z 1975 roku gmina należała do województwa nowosądeckiego, a miasto stało się w dużej mierze sypialnią Nowego Sącza. Ludności przybywało: z około 4,5 tysiąca po wojnie do 7420 w 1980 roku. W 1987 roku powstał Popradzki Park Krajobrazowy z dyrekcją w Starym Sączu.
Muzyka dawna i wolne wybory
W 1975 roku z inicjatywy Stanisława Gałońskiego zabrzmiał pierwszy Starosądecki Festiwal Muzyki Dawnej. Dziś nosi nazwę „Omnia Beneficia”, od średniowiecznego utworu zapisanego w rękopisach klarysek około 1300 roku. Siedemset lat po Kindze muzyka znów wypełniła klasztorne mury.
Zmiana ustroju przyszła do Sącza 27 maja 1990 roku wraz z pierwszymi wolnymi wyborami samorządowymi. Kolejno burmistrzami byli Maciej Szuflicki, Marian Cycoń, Marian Kuczaj, ponownie Marian Cycoń, a od 2012 roku Jacek Lelek. Marian Cycoń sprawował urząd łącznie 4388 dni, najdłużej w historii. Od 1 stycznia 1999 roku gmina należy do powiatu nowosądeckiego w województwie małopolskim.
Dzień, w którym przyszło pół miliona
Największym dniem w dziejach miasta był 16 czerwca 1999 roku. Przygotowania ruszyły zaledwie kilka miesięcy wcześniej: komitet organizacyjny powołano 24 lutego, pierwszą łopatę wbito 1 kwietnia, a 459 darczyńców złożyło się na 590 tysięcy złotych. Organizatorzy spodziewali się 300–400 tysięcy pielgrzymów, a przyszło ich ponad 600 tysięcy. Gęsta mgła sprawiła, że papież przyjechał z Limanowej samochodem.
Na starosądeckich błoniach Jan Paweł II ogłosił Kingę świętą. Wypowiedział wtedy słowa, które zapamiętano na długo: „Nie lękajcie się być świętymi”. Osobno pozdrowił klaryski, które po raz pierwszy od ponad siedmiuset lat opuściły klauzurę. Drewniany ołtarz projektu Zenona Remiego miał zostać przeniesiony do Nowego Sącza, ale po sprzeciwie burmistrza Kuczaja biskup Skworc w sierpniu 1999 roku zdecydował, że zostanie na miejscu. Dziś obok ołtarza stoi Dom Pielgrzyma „Opoka”, poświęcony 29 czerwca 2010 roku.
Miasto odwdzięczyło się papieżowi honorowym obywatelstwem, nadanym 27 października 2003 roku i wręczonym w Watykanie 5 listopada. 20 czerwca 2016 roku ogłoszono dekret, na mocy którego święta Kinga zastąpiła świętą Elżbietę jako patronka miasta. 16 czerwca 2024 roku 25-lecie kanonizacji obchodzono z udziałem kardynała Dziwisza.
Nowy Rynek i Pomnik Historii
Wiek XXI odmienił miasto dzięki funduszom unijnym. 29 kwietnia 2006 roku ruszyła przebudowa Rynku za około 10 milionów złotych, przed jubileuszem 750-lecia w 2007 roku. Na płycie ułożono około 1 250 000 „kocich łbów”. W latach 2006–2008 zbudowano obwodnicę z podwieszonym Mostem św. Kingi o długości 328,8 metra. Nie obyło się bez klęsk: podczas powodzi 2010 roku woda zalała domy w Cyganowicach, Barcicach i Popowicach, a 4 czerwca Poprad zwalił dwa przęsła żelaznego mostu kolejowego z 1876 roku, który przetrwał obie wojny.
Potem przyszły inwestycje, z których korzystają mieszkańcy i goście. Od 2013 roku w mieście gra Pannonica Festival. W 2018 roku w dawnej żwirowni otwarto Bobrowisko, enklawę przyrody z kładką i czatowniami, nagrodzoną Nagrodą im. Witkiewicza. W 2021 roku do Starego Sącza doprowadzono szlak rowerowy VeloDunajec, 7 marca 2022 roku otwarto nową siedzibę Centrum Kultury i Sztuki im. Ady Sari, a w październiku 2024 roku „małą obwodnicę”.
Najważniejsze wyróżnienie przyszło 10 grudnia 2018 roku. Rozporządzeniem Prezydenta RP zespół staromiejski Starego Sącza wraz z klasztorem Sióstr Klarysek uznano za Pomnik Historii, czyli zabytek o szczególnym znaczeniu dla kultury Polski. Klasztor, który przed ponad siedmiuset laty ufundowała Kinga, wciąż żyje. W 2015 roku mieszkało w nim 29 sióstr, a 24 października 2024 roku ksienią wybrano s. Antoninę Kowalską. Miasto liczy dziś około 8,6 tysiąca mieszkańców, a cała gmina ponad 23 tysiące.
Na dawnych i nowych zdjęciach
